Συγκλονιστική εκδήλωση - αφιέρωμα στον Φώτη Αγγουλέ

Ανεξίτηλη στη μνήμη θα μείνει η συγκλονιστική εκδήλωση για τα 60 χρόνια από το θάνατο του κομμουνιστή ποιητή Φώτη Αγγουλέ. που διοργάνωσαν η Τομεακή Επιτροπή Χίου του ΚΚΕ και το Παράρτημα Χίου της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης και Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, χθες, Τρίτη 26 Μαρτίου 2024, ημέρα που συμπληρώθηκαν 60 χρόνια, από τότε που ο Φώτης Αγγουλές έφυγε από τη ζωή.

Σε κλίμα βαθειάς συγκίνησης και συναισθηματικής φόρτισης, σε μια κατάμεστη αίθουσα στο Ομήρειο πνευματικό κέντρο Χίου με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου από φορείς του νησιού, ανθρώπων από πολιτιστικούς φορείς, σωματεία, συνδικάτα, σχολεία, οι επισκέπτες παρακολούθησαν με αμείωτο ενδιαφέρον τόσο τις ομιλίες ενώ ενθουσίασε το εξαιρετικό πολιτιστικό μουσικο-αφηγηματικό αφιέρωμα που ακολούθησε. Ξεχωριστή ήταν η παρουσία συγγενών του Φώτη Αγγουλέ καθώς και απόγονων συναγωνιστών του.

Συμμετείχαν επίσης, αντιπροσωπεία της Περιφερειακής αρχής με επικεφαλής τον περιφερειάρχη καθώς και αντιπροσωπεία της δημοτικής αρχής με επικεφαλής τον Αντιδήμαρχο πολιτισμού.

Στην εκδήλωση παραβρέθηκαν εκ μέρους της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ και της Κομματικής Επιτροπής Αιγαίου του ΚΚΕ, ο Παναγιώτης Μεντρέκας και ο Κώστας Ρήγας, από το Κεντρικό Συμβούλιο της ΚΝΕ η Μαριάνθη Λάζου και η επικεφαλής της λαϊκής συσπείρωσης Β Αιγαίου Αγλαΐα Κυρίτση.

Στην έναρξη της εκδήλωσης, προβλήθηκε βίντεο παραγωγής του 902.gr αφιερωμένο στο παράνομο τυπογραφείο του Φώτη Αγγουλέ (https://youtu.be/ORpN6rqAW4k?si=Q98ORhhwJ26vJQ2a). 

“Ζωντάνεψε” το έργο και  στάση ζωής του μεγάλου Χιώτη κομμουνιστή ποιητή Φώτη Αγγουλέ με αναφορές και μαρτυρίες απέναντι στους ανθρώπους με τους οποίους συναντήθηκε, απέναντι στους συντρόφους του ακόμα και απέναντι στους βασανιστές του. Με την ποίησή του δείχνει με τρόπο διαχρονικό ένα ζωντανό παράδειγμα που αποτελεί σπουδαία παρακαταθήκη για τους αγώνες στο σήμερα και το αύριο, παράδειγμα αντοχής που διαμηνύει “Μην καρτεράτε να λυγίσουμε ούτε για μια στιγμή…”. Το έργο και η στάση ζωής του και ως μέλος του ΚΚΕ από το 1943, αποτελούν ανεκτίμητη συμβολή στον αγώνα για ένα άλλο κόσμο απαλλαγμένο από την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, για το σοσιαλισμό-κομμουνισμό.

Την πορεία της πολυκύμαντης ζωής του, τους αγώνες, τις διώξεις καθώς και το ιστορικό πλαίσιο που αυτά εκδηλώθηκαν περιέγραψαν με τις ομιλίες τους ο Βασίλης Μόσχος, μέλος του τμήματος ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ, Δρ. Σύγχρονης Ιστορίας, ο Μάρκος Σκούφαλος, δάσκαλος, κοινωνιολόγος και ο Νίκος Χούλης, εκπαιδευτικός. Με ιδιαίτερα ευαίσθητο και εκφραστικό τρόπο απήγγειλαν ποιήματα του Φώτη Αγγουλέ, η γνωστή ηθοποιός Λίλα Καφαντάρη και η Νάγια Νομικού. 

Επίκαιρος πάντα, ο Αγγουλές με την αλήθεια της ζωής και του έργου του, που όχι μόνο λάμπει αλλά και “σφάζει” όπως έλεγε ο Κωστής Παλαμάς, άφησε ανεξίτηλο το μήνυμα για να γίνει ο ίδιος ο λαός πρωταγωνιστής της ζωής του: 

«…ποιον περιμένετε να’ρθει; Ποιον καρτεράτε

Να σας σώσει

Εσείς οι ίδιοι με τα χέρια σας

Με το μυαλό σας, με την πράξη

Αν δεν αλλάξετε τη μοίρα σας

Ποτέ της δεν θα αλλάξει»

Την εκδήλωση πλαισίωσε το μεράκι των μουσικών, οι εξαιρετικές ερμηνείες των μελοποιημένων  τραγουδιών από την ποίηση του Φώτη Αγγουλέ, και όχι μόνο. Το κοινό ενθουσίασε η ορχήστρα των Μαρκέλλου Πούπαλου, Σταμάτη Πούπαλου, Μανώλη Στάθη, Μαρίας Πούπαλου, του Σιδερή Χαλλιορή, του Γιάννη Τσατσαρώνη και του Μάνο Μισιρλή. Μαζί τους, σε μοναδικές εμηνείες τραγούδησε συγκινημένος κι ο Παντελής Θαλασσινός τραγούδια αφιερωμένα στο Φώτη και άλλα που έχει αγαπήσει το κοινό.

Μετά την εκδήλωση συνεχίστηκε το ενδιαφέρον με την παρουσία κόσμου στην έκθεση προς τιμή του Φώτη Αγγουλέ, που λειτουργεί δίπλα από την κεντρική μεγάλη αίθουσα εκδηλώσεων του Ομηρείου, συνεχίζοντας τις επισκέψεις που έχουν ξεκινήσει από τις 24 Μαρτίου, με αρχειακό υλικό έκθεση της ΠΕΑΕΑ - ΔΣΕ αφιερωμένη στον Φώτη Αγγουλέ και στους « συρματένιους » αγωνιστές. Η έκθεση θα είναι ανοιχτή στο Ομήρειο, μέχρι τις 31 του Μάρτη και ανοικτή σε ατομικές και οργανωμένες επισκέψεις.

Εκδήλωση για τον Φώτη Αγγουλέ: Κι ύστερα οι λαοί αποκτήσανε Στάλινγκραντ...

 «Πριν απ' τη δόξα ήρθεν ο ήλιος στις στέπες

και λιώσαν τα χιόνια και ζεστάθηκαν οι καρδιές των ανθρώπων.

Υστερα

πήρε ο χάρος τον Τσάρο.

Κι ύστερα

οι λαοί αποκτήσανε Στάλινγκραντ!».

Με αυτούς τους λιτούς αλλά μεγαλειώδεις στίχους του κομμουνιστή ποιητή Φώτη Αγγουλέ (1911-1964), δοσμένους με την φωνή του ηθοποιού Βασίλη Κολοβού, το ΚΚΕ τίμησε τα 80 χρόνια από την νίκη του Κόκκινου Στρατού στο Στάλινγκραντ, στις 2.2.1943. 80 χρόνια μετά η αλήθεια δεν σβήνει: Ο σοσιαλισμός-κομμουνισμός τσάκισε τον φασισμό! Οχι άδικα, ο Αμερικανός συγγραφέας Ερνεστ Χεμινγουέι θα γράψει: «Κάθε άνθρωπος που αγαπά την ελευθερία οφείλει στον Κόκκινο Στρατό πολλά περισσότερα από ό,τι θα μπορούσε ποτέ να ξεπληρώσει».

Η ΕΣΣΔ έδωσε την εμβληματική Μάχη του Στάλινγκραντ αβοήθητη από τα καπιταλιστικά κράτη. Τα ηρωικά γεγονότα της Μάχης του Στάλινγκραντ είναι πολυάριθμα, ξεχωρίζει όμως - στην παρούσα συγκυρία, του εν εξελίξει πολέμου στην Ουκρανία - το παρακάτω:

Τον Σεπτέμβρη του 1942, μόνοι τους 24 μαχητές υπερασπίστηκαν για 58 μέρες και ουδέποτε παρέδωσαν ένα τετραώροφο κτίριο στην πλατεία 9ης Ιανουαρίου, γνωστό ως «Σπίτι του λοχία Παβλόφ». Οι μαχητές αυτοί ήταν 7 εθνοτήτων: Ρώσοι, Ουκρανοί, Ουζμπέκοι, Τάταροι, Καζάχοι, Γεωργιανοί και Εβραίοι. Πολέμησαν μαζί γιατί τους ένωσε η σοβιετική πατρίδα.

Η εκδήλωση για το Φώτη Αγγουλέ στις 26 Μάρτη στις 18:30 στο Ομήρειο, μπορεί να γίνει πηγή έμπνευσης για τη νεολαία και το λαό μας.

Πιο πλούσιο το Ιστορικό Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ με το χειροκίνητο τυπογραφικό πιεστήριο του Φώτη Αγγουλέ

Πιο πλούσιο γίνεται από σήμερα το Ιστορικό Αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ, καθώς περνάει στα χέρια του ένα σημαντικό ιστορικό κειμήλιο, το χειροκίνητο τυπογραφικό πιεστήριο που χρησιμοποιούσε ο Φώτης Αγγουλές στη Χίο και το οποίο βρισκόταν στο κατάστημα της «Alpha Bank» του νησιού.

Το εν λόγω κειμήλιο παραχωρήθηκε, έπειτα από αίτημα που έκανε η Κεντρική Επιτροπή στην τράπεζα και θα πάρει τη θέση του στη μόνιμη έκθεση ιστορικών ντοκουμέντων της ΚΕ (δείτε πιο κάτω φωτογραφίες και διαβάστε ιστορικά στοιχεία για το πιεστήριο). 

Μάλιστα στο πιεστήριο υπάρχει ακόμα ανάγλυφη η μήτρα με το ποίημα του Φ. Αγγουλέ:

«Μην καρτεράτε να λυγίσουμε μήτε για μια στιγμή

μηδ’ όσο στην κακοκαιριά λυγάει το κυπαρίσσι

έχουμε τη ζωή πολύ πάρα πολύ αγαπήσει». 

Τροφοδοτούσε με διαφωτιστικό υλικό τον αγωνιζόμενο λαό

Το παράνομο χειροκίνητο τυπογραφικό πιεστήριο, γνωστό ως το τυπογραφικό πιεστήριο του Φώτη Αγγουλέ, είναι ένα κειμήλιο μεγάλης ιστορικής σημασίας, το οποίο συνδέεται με κορυφαίες στιγμές της δράσης του ΚΚΕ και του κινήματος, στη χώρα και στο νησί της Χίου, κατά την περίοδο 1946 -1949.

Η δημιουργία αυτού του παράνομου τυπογραφείου έγινε με απόφαση της Περιφερειακής Επιτροπής Χίου του ΚΚΕ, σε συνθήκες απαγόρευσης και σκληρής τρομοκρατίας, προκειμένου να συνεχίσει να φτάνει στο λαό της Χίου η φωνή του ΚΚΕ και του διωκόμενου κινήματος, με τη συνέχιση της έκδοσης της εφημερίδας «ΕΜΠΡΟΣ» (όργανο της Περιφερειακής Επιτροπής Χίου του ΚΚΕ), του εντύπου «ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ» (όργανο των κομμάτων του ΕΑΜ), καθώς και το τύπωμα προκηρύξεων.

Μετά την απελευθέρωση της Χίου από τους Γερμανούς, το «ΕΜΠΡΟΣ» και ο «ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΣ» διακινούσαν χιλιάδες φύλλα στο νησί και ένας από τους πρώτους στόχους της αστικής εξουσίας ήταν η παρεμπόδιση και η φίμωσή τους.

Η πρώτη οργανωμένη και καταδρομική επίθεση τραμπούκων στο τυπογραφείο, πραγματοποιήθηκε τον Απρίλη του 1945, όπου προκάλεσαν την ολική καταστροφή του. Ήταν η περίοδος όπου κλιμάκωναν την κρατική τρομοκρατία κατά των κομμουνιστών και των αγωνιστών του ΕΑΜ, με ξυλοδαρμούς, συλλήψεις και φυλακίσεις κ.ά.

Στη συνέχεια, οι επιθέσεις και τα μέτρα σε βάρος αυτών των εντύπων, του Κόμματος και του ΕΑΜ, έγιναν πιο συχνές και πιο απροκάλυπτες. Χαρακτηριστικό είναι ότι η χωροφυλακή, με γελοίες προφάσεις, έβαζε συνεχώς υπέρογκα πρόστιμα στο «ΕΜΠΡΟΣ» και τον «ΠΡΩΤΟΠΟΡΟ», ενώ τους υπεύθυνους για την έκδοσή τους τους συνελάμβαναν και τους φυλάκιζαν, με αστήρικτες κατηγορίες, τον έναν μετά τον άλλο.

Η τελευταία επίθεση της χωροφυλακής, στο νόμιμο τυπογραφείο τους, έγινε στις 14 Νοέμβρη του 1947, για να ακολουθήσει σε λίγες μέρες, στις 28 Νοέμβρη, η επίσημη απαγόρευση έκδοσης του «ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΥ». Το «ΕΜΠΡΟΣ» το είχαν ήδη απαγορεύσει.

Η μεταφορά του παράνομου χειροκίνητου τυπογραφείου και των στοιχείων έγινε από την περιοχή Κάμπος. Το μετέφεραν αντάρτες του Βροντάδο, με επικεφαλής τον ΕΠΟΝίτη Σκούφαλο Παντελή. Το εγκατέστησαν σε μία Φουντάνα, δηλαδή, εγκιβωτισμένη δεξαμενή νερού, στα θεμέλια σπιτιού, στην περιοχή Παντελάκη - Βροντάδου.

Το σπίτι ανήκε στην οικογένεια Ζαννή Αθηναίου, η οποία αψηφώντας τους μεγάλους κινδύνους, στήριζε το δίκαιο αγώνα του ΚΚΕ και του ΔΣΕ και είχε αναλάβει την τροφοδοσία των δύο παράνομων τυπογράφων με τα απαραίτητα στοιχεία και υλικά.

Τη λειτουργία του την ανέλαβαν οι κομμουνιστές Μιχάλης Βαττάκης, φιλόλογος - δημοσιογράφος που είχε γεννηθεί το 1913, στο χωριό Θολοποτάμι, και ο τυπογράφος - ποιητής Φώτης Αγγουλές (Χονδρουδάκης) που είχε γεννηθεί το 1911, στο Τσεσμέ της Μ. Ασίας.

Επί 5 μήνες και κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες, μέσα στο κρύο και την υγρασία, τύπωναν τις παράνομες εφημερίδες και τροφοδοτούσαν με διαφωτιστικό υλικό τον αγωνιζόμενο λαό. Οι κρατικοί μηχανισμοί είχαν λυσσάξει και επιχειρούσαν με όλα τα μέσα να βρουν και να εξολοθρεύσουν την «πηγή» της ανυπότακτης φωνής και ενημέρωσης.

Αυτό το κατόρθωσαν στις 30 Μάρτη 1948 και εφόσον είχαν συλληφθεί ή εξοντωθεί οι τελευταίοι αντάρτες και ενώ είχαν φυλακιστεί εκατοντάδες μέλη και στελέχη του ΚΚΕ, καθώς και άλλοι αγωνιστές του ΕΑΜικού κινήματος και από τη Μ. Ανατολή.

Ήταν τόσο μεγάλη η ανακούφιση των διωκτικών αρχών για την ανακάλυψη του παράνομου τυπογραφείου και τη σύλληψη των λειτουργών του, όπου οι πανηγυρισμοί και το ξέχειλο μίσος τους καταγράφονται στον Τύπο της εποχής, με παχυλούς τίτλους και αναλυτικά ρεπορτάζ.

Ο Μ. Βαττάκης και ο Φώτης Αγγουλές δικάστηκαν στο έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών μαζί με ακόμα 73 Χιώτες αντάρτες του ΔΣΕ. Και οι δυο έμειναν όρθιοι ως το τέλος. Αρνήθηκαν να υπογράψουν δήλωση μετάνοιας.

Ο Μ. Βαττάκης εκτελέστηκε μαζί με άλλα 10 παλικάρια, από τη Χίο, στις 20 Αυγούστου του 1948, στο Γουδί.

Ο Φ. Αγγουλές οδηγήθηκε για χρόνια σε φυλακές - κάτεργα και τόπους εξορίας και εξόντωσης, οποίος με τη στάση και την ποίησή του κατέδειξε ότι ένα από τα στοιχεία του κομμουνιστή είναι να μένει αλύγιστος μπρος στην βαναυσότητα της καπιταλιστικής εξουσίας και τις σκληρές δοκιμασίες της ταξικής πάλης.

Το παράνομο χειροκίνητο τυπογραφικό πιεστήριο το πήρε η Αστυνομική Διεύθυνση Χίου, όπου το χρησιμοποίησε ως πειστήριο στη δίκη. Στη συνέχεια παραδόθηκε σε τυπογραφείο της πόλης για την αξιοποίησή του. Σε αυτό το τυπογραφείο δούλεψε ως μισθωτός και ο Φ. Αγγουλές όταν αποφυλακίστηκε.

Ύστερα από καιρό βρέθηκε σε αποθήκη, την οποία είχε κατασχέσει η τράπεζα «Αlpha Βank». Αυτό το ιστορικό κειμήλιο το αναγνώρισε και το διέσωσε ο Παναγιώτης Καλαμπόκης, ο τότε διευθυντής της τράπεζας στη Χίο, ο οποίος το διέσωσε και το τοποθέτησε σε προθήκη στο κεντρικό κατάστημα της Λεωφ. Αιγαίου, μαζί με άλλα ιστορικά αντικείμενα και έργα.

Η ΚΕ του ΚΚΕ απέστειλε την εξής επιστολή προς τον πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου της «Alpha Bank» κ. Β. Θ. Ράπανο:

«Η ΚΕ σας ευχαριστεί θερμά για την ευγενική σας προσφορά, προς το ΚΚΕ, να εκχωρήσετε ένα πολύ σημαντικό ιστορικό κειμήλιο, το χειροκίνητο τυπογραφικό πιεστήριο, που χρησιμοποιούσε ο Φώτης Αγγουλές στη Χίο και το οποίο βρισκόταν στο κατάστημα της τράπεζάς σας στη Χίο.

Η άμεση ανταπόκρισή σας στο αίτημα της ΚΕ του ΚΚΕ, για την εκχώρηση του μας γέμισε ικανοποίηση.

Σας διαβεβαιώνουμε ότι το ιστορικό αυτό κειμήλιο θα πάρει τη θέση του στη μόνιμη έκθεση ιστορικών ντοκουμέντων της ΚΕ και θα τύχει της προβολής που του αξίζει».

Ο Μαύρος Ιούνης του 1944… Δίστομο, Οραντούρ - Σιρ- Γκλάν & Φώτης Αγγουλές.

Αναδημοσίεση από το atexnos.gr

Τασσώ Γαΐλα

Αρθρογράφος-Ερευνήτρια

10 Ιουνίου 1944, ημέρα Σάββατο λίγο μετά το μεσημέρι και σε δυο χωριά….

Ελλάδα- Βοιωτία-Δίστομο…

Οραντούρ-Σιρ-Γκλάν: χωριό-μνημείο-σύμβολο της Ναζιστικής θηριωδίας ενάντια αμάχων.

Μέρα του Ιούνη, μέρα του καλοκαιριού, μέρα που οι ανύποπτοι κάτοικοι του Διστόμου θα βιώσουν ένα πρωτοφανές μακελειό με πρωταγωνιστές τους ίδιους…

Συμπλοκές των Ναζί κατακτητών στα γύρω βουνά με τα αντάρτικα σώματα του ΕΛΑΣ (34^ο Σύνταγμα) έχουν σαν αποτέλεσμα την επίθεση στο Δίστομο με στόχο την αντεκδίκηση για τις σοβαρές απώλειες που υπέστησαν(50 νεκροί Γερμανοί, καταστροφή 4 αυτοκινήτων τους)  και θύματα τον άμαχο πληθυσμό…

Μέσα σε μιάμισυ ώρα το χωριό του Διστόμου θα γευτεί την πρωτοφανή Ναζιστική βαρβαρότητα με αποκορύφωμα της τον αποκεφαλισμό του ιερέα του χωριού, θα θρηνήσει 228 νεκρούς(117 γυναίκες, 111 άνδρες με 58 παιδιά ανάμεσα τους ηλικίας κάτω των 16 ετών), θα πυρποληθεί κι οι φλόγες της πυρκαγιάς των Ναζί θα τους φέγγουν στο δρόμο της φυγής από τον τόπο του εγκλήματος…

Φωτιά… Φωτιά…. Φωτιά …. Έτσι νομίζουν ότι  θα σβήσουν τα σημάδια της θηριωδίας  τους  οι Γερμανοί κατακτητές στο χωριό Οραντούρ-Σιρ- Γκλάν (Oradour-Sur-Glane) -κοντά στη Λιμόζ-, της Γαλλίας…

Και, ναι, είναι 10 Ιουνίου του 1944! Ίδια μέρα, μέρα Σαββάτου και 4 μόλις μέρες μετά την καθοριστική για την έκβαση του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου απόβαση των Συμμαχικών Δυνάμεων στην Νορμανδία. Εκεί , στο Γαλλικό Βορρά κατευθύνεται το Σύνταγμα Αρμάτων Μάχης Πάντσερ με την ονομασία ‘Φύρερ’. Έχουν προηγειθεί μικροσυγκρούσεις με αντάρτες της περιοχής και οι δυνάμεις των Ες –Ες … θα κάνουν μια στάση στο χωριό Οραντούρ-Σιρ-Γκλάν για…

Η σφαγή στο Δίστομο. Πηγή:Wikipedia.org.

Τα Ες-Ες κυκλώνουν το χωριό. Οδηγούν τις γυναίκες και τα παιδιά στην εκκλησία. Μαζεύουν και εκτελούν ακαριαία όλους τους άντρες του χωριού.Φωτιά και βόμβες στη εκκλησία με τα 400 κλεισμένα γυναικόπαιδα… Όλοι θα καούν ζωντανοί… Από την κτηνώδη καταστροφή θα γλυτώσουν μια γυναίκα και πέντε άνδρες…που θα βιώσουν σαν σε ‘ταινία τρόμου’ το κάψιμο από τους Ναζί του χωριού τους με πρωτοφανές μίσος αλλά και στόχο να μην μείνει κανένα αποδεικτικό στοιχείο για το έγκλημα τους…

Οι επιζώντες του Οραντούρ-Σιρ-Γκλάν αφήνοντας εντελώς ανέγγικτο το καμένο χωριό τους σαν μνημείο της Γερμανικής αγριότητας,  αργότερα έκτισαν νέο οικισμό σε μικρή απόσταση ενώ το καμένο χωριό τους, η πυρπολημένη από τους Ναζί πατρώα γη, σύμφωνα με απόφαση της Κυβέρνησης Ντε Γκώλ παρέμεινε ερειπωμένο με διατηρητέα τα ερείπια του, αιώνιο μνημείο της Ναζιστικής βαρβαρότητας…

Μεταπολεμικά και το 1950 στη δίκη 60 στρατιωτών των Ναζί που συμμετείχαν στο έγκλημα του Ο-Σ-Γ καταδικάστηκανν 20 που όμως μετά από λίγο αφέθηκαν ελεύθεροι…

Σαν σήμερα…. 10 Ιουνίου 1944, Ελλάδα:Δίστομο, Γαλλία: Οραντούρ-Σιρ-Γκλάν.Ίδια μέρα, ίδια ώρα … δυο χωριά, οι Γερμανοί σε αναζήτηση ανταρτών και για αντίποινα θα προχωρήσουν σε φριχτά εγκλήματα… Πιθανόν σε εφαρμογή κοινής πολιτικής, δυο χωριά υπό Γερμανική κατοχή και στο άλλο άκρο της Ευρώπης το ένα από το άλλο , άμαχοι πληθυσμοί  που πλήρωσαν  την αιματοβαμένη  αυτή πολιτική των Ναζί…

...Από αυτούς να ζητήσετε

να σας βοηθήσουνε

για να ξανακάμετε πόλεμο…

Φώτης Αγγουλές(Χονδρουδάκης). Προλετάριος ποιητής(1911-1964). Ο Χιώτης ποιητής –με καταγωγή από τον Τσεσμέ- ο ‘αγράμματος’ μα βαθειά φιλοσοφημένος  απλός κι αληθινός ποιητής ‘της Γ ΄Δημοτικού’ με την μεγάλη αντιφασιστική δράση, αυτά τα λόγια επέλεξε για το τέλος του ποιήματος του με τίτλο: Το χωριό του. Λόγια καρφιά- φωτιά στην καρδιά του φασισμού….

Ο Φώτης Αγγουλές συνήθιζε για κάθε του ποίημα να κρατάει σημειώσεις σε ένα του τετράδιο. Ανοίγοντας το ένα από τα 4 εν συνόλω χειρόγραφα τετράδια σημειώσεων του και στην βιβλιοθήκη Α. Κοραή της Χίου ο ανιψιός του κ. Τ. Μυλωνάς είχε την καλοσύνη να φωτοτυπίσει για το άρθρο μας τις σχετικές με το αριστουργηματικό –αντιπολεμικό αυτό ποίημα σημειώσεις του  θείου του ποιητή. 

Να τι μας λέει ο αγαπημένος του λαού ποιητής στο κείμενο  του που ακολουθεί:

«Το χωριό Οραντούρ συρ Γκλάν, είναι κοντά στο δρόμο Λιμόζ-Λα Ροσφουκώ-Άγκθυλέμης. Το χωριό ήταν γεμάτο ντόπιους, πρόσφυγες και εκδρομάς. Ήταν Σάββατο, 10 Ιουνίου του 1944. Στις 2,15’ μμ. Μπήκε μια γερμανική φάλαγκα. Στο χωριό είχαν έρθει και 191 μαθητές και μαθήτριες για ιατρική εξέταση. Γλύτωσε μόνο ένα παιδάκι, ο Ροζέ Γκοντφρέν, που τόσκασε από την πρώτη στιγμή.

Χειρόγραφο Φ. Αγγουλέ

Στο χωριό ήταν περίπου 600. Όλοι συγκεντώθηκαν στην πλατεία. Οι Γερμανοί ζήτησαν απ’ το δήμαρχο να υποδείξει 30 ομήρους. Αυτός αρνήθηκε. Βάλουνε οι Γερμανοί, και γλύτωσαν απ’ τους άνδρες που τους πυροβολούσαν και τους καίανε μέσα στους αχερώνες, μόνο 5. Απ’ τις 400 γυναίκες σώθηκε μόνο μια. Η Μαργκαρίτ Ρουφάνς.Οι άλλες γυναίκες και παιδιά, κάηκαν και σκοτώθηκαν κλεισμένες στην εκκλησιά του χωριού».

Μεταφορά του αυθεντικού χειρογράφου χωρίς παρεμβάσεις, χειρογράφου του ποιητή Φώτη Αγγουλέ, αγωνιστή που υπέφερε πολλά λόγω των μαρξιστικών αντιλήψεων του και που σε ένα … διάλειμμα από τους εγκλεισμούς του-λόγω φρονημάτων- στις φυλακές, θα διαβάσει-γιατί διάβαζε υπερβολικά ο ‘ψαράς’  απλός κι αυθεντικός ποιητής μας-, θα διαβάσει όπως μας πληροφορεί ο ανιψιός του συμβολαιογράφος και λόγιος της Χίου κ. Τριαντάφυλλος Α. Μυλωνάς και τον ευχαριστώ για την βοήθεια του, το βιβλίο του λόρδου Ράσσελ του Λίβερπουλ «Η ΜΑΣΤΙΞ ΤΟΥ ΑΓΚΥΛΩΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ»/ Ενωμένοι Εκδότες-1955. Από εκεί και θα εμπνευστεί το αντιπολεμικό αυτό ποίημα γραμμένο σε ελεύθερο στοίχο, δείγμα-κατά την άποψη μου- ύπαρξης μεγάλου έμφυτου ταλέντου, δείγμα της εμπιστοσύνης του ποιητή στον άνθρωπο, την δικαιοσύνη και την ειρήνη.

(Η καταγραφή των γεγονότων της 10^ης Ιουνίου 1944, μέρα Σάββατο και στο Οραντούρ –Σιρ-Γκλάν , σύμφωνα με την ενημέρωση του κ. Μυλωνά, βρίσκεται στις σελίδες 144, 145 και 146 του ως άνω δυσεύρετου πλέον χαρτόδετου βιβλίου).

Τι λέτε…πάμε στο ποίημα;

Φώτη Αγγουλέ: Το χωριό του.

Δεν μπορώ να σας παραδώσω 30 ομήρους.

Έτσι είπεν ο Δήμαρχος κι εκτελέστηκε.

Αν περάσετε το λοιπόν

από το Χωριό του Δημάρχου,

-για το Ορατούρ-Συρ-Γκλάν σας μιλώ-

θα βρείτε την Μαργκερίτ Ρουφφάνς,

τη μόνη που γλύτωσε

απ’ τους 600 συγχωριανούς της,

και τον μαθητή,

τον Ροζέ Γκοντφρέν,

που ακόμα θυμάται

τους 191

αποτεφρωμένους συμμαθητές του.

Από αυτούς να ζητήσετε

να σας βοηθήσουνε

για να ξανακάμετε πόλεμο.

                                    ………………………….

Ποίημα του χαρισματικού μαρξιστή Φώτη Αγγουλέ με την πολυσύνθετη ποίηση, ποίημα καταγραφή-τρόμου, μιας Ναζιστικής θηριωδίας, ποίημα οδηγός αντιπολεμικός ενάντια σε ιμπεριαλιστικά σχέδια πολέμου…

Σε ακόμα ένα ποίημα του το Ρεμαινβίλ με αναφορά στο κάψιμο του Λίντιτσε της Τσεχίας τον Ιούνιο του 1942 από τους Ναζί με πανομοιότυπο με το Δίστομο και Οραντούρ-Σιρ-Γκλάντ τον Ιούνη του 1944 τρόπο,  ο Φ. Αγγουλές με την πράγματι πηγαία ποιητική καταβολή δίνει τον καλύτερο ΄ισως εαυτό του με στοίχους που τον ‘πετυχαίνουν’ στην φωτεινή κορυφή της δημιουργικής του δραστηριότητας, ίσως ένα από τα καλύτερα ποιήματα του με έντονα κυριαρχικά στοιχεία την ανθρώπινη αγάπη, την συναισθηματικότητα, την υψηλή πνευματική διορατικότητα και το προσωπικό ύφος.

Τα ποιήματα Το χωριό του καθώς και το Ρεμαινβίλ που προανέφερα ανήκουν στην τελευταία ποιητική συλλογή τουν Φ.Α., Φουτζιγιάμα/1963. Για τους φίλους της ποίησης η πληροφορία που σας δίνω αφορά την χαρτόδετη του 1963 δυσεύρετη αυτή συλλογή: Μπορείτε πλέον να την αποκτήσετε… εύκολα εφόσον  αποτελεί την τελευταία ενότητα της συλλογής ΑΓΓΟΥΛΕΣ/ Ποιήματα, συλλογή που κυκλοφόρησε η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΠΟΧΗ το 2011 με ευκαιρία την συμπλήρωση των 100 χρόνων από την γέννηση του ποιητή.

Φώτη Αγγουλέ: Φουτζιγιάμα.

Απόστολος Αποστολόπουλος:2001/Ιστορικό Λεύκωμα της Εθνικής Αντίστασης 1940-1945
.

ΦΩΤΗΣ ΑΓΓΟΥΛΕΣ: Αυτούς που εγώ τραγουδώ...

Ενα μικρό αφιέρωμα στον ποιητή Φώτη Αγγουλέ, που αυτές τις μέρες συμπληρώνονται 54 χρόνια από το θάνατό του, παρουσιάζει σήμερα ο «Ριζοσπάστης». Στον ποιητή που ψαρεύει ακόμα τ' άπιαστο και τ' άφταστο,όπως ανέφερε ο Γιάννης Ρίτσος σε ένα ποίημά του.

Το βιβλίο με ποιήματα του Φώτη Αγγουλέ
κυκλοφορεί από τις εκδόσεις
της «Σύγχρονης Εποχής»

Ενας εργάτης, ένας αυτοδίδακτος ποιητής, που με το έργο του μας χάρισε απλόχερα μια ποίηση ξεχωριστή, λυρική και πονεμένη, στιχουργικά εξαιρετική. Τις περισσότερες φορές με ρυθμό και μέτρα, με ρεαλισμό, λεκτικά ευρήματα. Αν και το περιεχόμενο της ποίησής του αγγίζει ζητήματα όπως βάσανα, στερήσεις, κακουχίες κ.λπ., εντούτοις πάντα «φαίνεται» η διέξοδος, ένα καλύτερο και πιο φωτεινό αύριο, στο οποίο νικητές θα είναι οι ταπεινοί και οι καταφρονεμένοι του κόσμου τούτου.

Ποιον περιμένετε ναρθεί; Ποιον καρτερείτε να σας σώσει;

///

Εσεις οι ίδιοι με τα χέρια σας

με το μυαλό σας, με την πράξη,

αν δεν αλλάξετε τη μοίρα σας,

ποτέ της δεν θ' αλλάξει.

(«Αλλάξτε τη μοίρα σας»)

***

Ο Φώτης Αγγουλές γεννήθηκε το 1911 στην Κρήνη (Τσεσμέ) της Μικράς Ασίας, απέναντι απ' τη Χίο. Σε έναν από τους διωγμούς, ο πατέρας του φόρτωσε μια νύχτα την οικογένειά του σε καΐκι και πέρασε απέναντι στη Χίο. Εκεί, πήγε στο σχολείο του Κάστρου και φοίτησε μέχρι Β' Δημοτικού. Αν και του άρεσαν τα γράμματα και το διάβασμα, δεν ήθελε να συνεχίσει. Σε αυτό συνέβαλαν η φτώχεια, η ανέχεια, οι στερήσεις και οι ταλαιπωρίες που υφίσταντο όλοι οι πρόσφυγες, και έτσι επέλεξε να ξυπνά πολύ πριν από τον πατέρα του και να τον ακολουθεί στην τράτα και στα ψάρια.

Από τον πατέρα του κληρονόμησε την ποιητική φλέβα. Ηταν στιχοπλόκος και ριμαδόρος, άλλωστε η ρίμα ανθούσε στην Ιωνία και τη Χίο. Από εκεί εκφράζονταν οι πόνοι, οι χαρές και τα πάθη του λαού, μα ακόμη και οι πόθοι και τα γνωμικά του. Ο Φώτης με τη σειρά του έγινε περίφημος ριμαδόρος και αυτό φαίνεται από τη συλλογή του «Ο Λαός της πατρίδας μου» (1932).

Το 1928 ξεκίνησε μαθητευόμενος τυπογράφος στη χιώτικη εφημερίδα «Ελευθερία», όπου τον πήγε ο πατέρας του για να μάθει την τέχνη. Το 1932 τυπώνει το βιβλίο «Ο λαός της πατρίδος μου και της Κάτω Παναγιάς» με αναφορά στα ήθη και τα έθιμα του Τσεσμέ.

Η πρώτη επαφή με το ΚΚΕ

Την ίδια περίοδο εκδίδει δικιά του εφημερίδα «Μιχαλού» (εκδίδονται 10 φύλλα σε περίπου τρεις μήνες). Με αφορμή αυτήν την εφημερίδα, ο συντάκτης του «Νέου Ριζοσπάστη» σημειώνει ότι ξετρύπωσε μια σατιρική εφημερίδα, που τα λέει σκληρά στους εφοπλιστές και τους αστούς: «Ο Αγγουλές είναι νέος και τα λέει στα ίσια, αλλά δεν έχει ταξική συνείδηση. Θέλει δουλειά να διαφωτιστεί. Εδωσε κάμποσα για τους εξόριστους στην Αμοργό που τους κόψανε την πίστωση οι έμποροι και πεινάνε. Εχει μεγάλη επιρροή στους νέους με τον τρόπο και τα λόγια του, αλλά τα παίρνει όλα αψήφιστα και παρουσιάζεται καλλιτέχνης της παρακμής του αστισμού. Του γύρεψα να γράψει κάτι για το Μέτωπο και μου είπε πως δε γράφει και για τίποτα άλλο από τον περασμένο χρόνο! Τον ρώτησα αν έχει διαβάσει το "Κομμουνιστικό Μανιφέστο" και μου απάντησε: "Του Μαρξ ή του Ενγκελς;" Θα τον πάρω από δίπλα μέχρι τις εκλογές». Ετσι άρχισε η γνωριμία και η σχέση του Φώτη Αγγουλέ με το ΚΚΕ.

Η τοποθέτηση του Αγγουλέ με το μέρος των ταπεινών και βασανισμένων τον ξεκόβει από τα πλοκάμια της θλίψης.

Αυτούς εγώ που τραγουδώ, δεν έχουνε φτερά.

Δεν τους μεθά καμιά φυγή, δεν τους τραβούν τ' αστέρια,

έχουνε μια ζεστή καρδιά, δυο ροζιασμένα χέρια,

κι είναι δεμένοι με τη γη.

///

Απ' της αυγής το χάραγμα, ως του βραδιού τα θάμπη,

μοχθούν για δυο πικρές ελιές, και μια μπουκιά ψωμί,

ιδρώνουν κι απ' τον ίδρω τους ανθοβολούνε οι κάμποι,

καίγονται κι απ' τις φλόγες τους φωτίζεται η ζωή.

(«Καίγονται»)

Στις 26 Μάη 1934, γράφει στην εφημερίδα «Πρόοδος» το χρονογράφημα «Ο πόλεμος», όπου ουσιαστικά βάζει επί τάπητος την ανάγκη του λαού να αντιπαλέψει τις συνέπειες των κακών που έρχονται, χωρίς να έχει ακόμα αποκτήσει σαφή ταξικό προσανατολισμό.

Το 1936 εκδίδει την εφημερίδα «Αλήθεια - Χιακή ανεξάρτητος Εφημερίς». Συνεργάστηκαν πολλοί λογοτέχνες, ενώ στο τεύχος 3 (17/5/1936) δημοσιεύτηκε και το ποίημα του Γ. Ρίτσου «Μοιρολόι». Γράφοντας ένα σατιρικό ποίημα εναντίον του Μουσολίνι το 1936 καταδικάστηκε σε φυλάκιση από μήνυση του Ιταλού πρόξενου στη Χίο, για εξύβριση αρχικά αρχηγού κράτους. Το 1938 βγάζει δυο ποιητικές συλλογές, «Μενεξέδες» και «Κραυγές στον ήλιο».

Ο ποιητής των «συρμάτων»

Στις 4 Μάη του 1941, οι Γερμανοί καταλαμβάνουν τη Χίο. Ο Αγγουλές με άλλους αντιφασίστες φεύγει για τη Μέση Ανατολή. Αποσπάται στο τυπογραφείο του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων, όπου εκδιδόταν ένα ψυχαγωγικό στρατιωτικό περιοδικό, το «ΕΛΛΑΣ». Αρχές του 1942 μετατέθηκε στο κυβερνητικό γραφείο Τύπου στο Κάιρο, όπου γνώρισε τον Γ. Σεφέρη, που ήταν προϊστάμενός του.

Κατά τη διάρκεια της παραμονής του στη Μέση Ανατολή, γράφει τις ποιητικές συλλογές με πολιτικό προσανατολισμό, «Οπτασίες στην έρημο», «Φλόγες του δάσους», «Εντελβάις». Ποιήματα που πέρα από το περιεχόμενό τους, βρίσκουμε χαρακτηριστικά ενός σπουδαίου ποιητή. Στα ποιήματά του συναντάμε συμπύκνωση θεματική, μέθοδο διαλεκτική. Ο λόγος του πυκνός και ουσιαστικός. Σαν να θέλει να χτυπήσει με τους στίχους του το άδικο. Χαρακτηριστικό δείγμα είναι το ποίημα «Στάλινγκραντ», ένα επίγραμμα - ύμνος στη σοσιαλιστική οικοδόμηση, την πάλη και την προσφορά του σοβιετικού λαού στη Νίκη.

Πριν απ' τη δόξα ήρθεν ο ήλιος στις στέπες

και λιώσαν τα χιόνια και ζεσταθήκαν οι καρδιές των ανθρώπων.

Υστερα

πήρε ο χάρος τον Τσάρο.

Κι ύστερα οι λαοί αποκτήσανε Στάλινγκραντ!

Ο Φώτης Αγγουλές συμμετέχει στο κίνημα τον Απρίλη του 1944, όπου με την καθοδήγηση της Αντιφασιστικής Στρατιωτικής Οργάνωσης εξεγείρονται οι στρατευμένοι της Μέσης Ανατολής. Η κυβέρνηση του Καΐρου ανέθεσε την καταστολή της εξέγερσης στους Αγγλους ιμπεριαλιστές.

Ο Αγγουλές συλλαμβάνεται, μαζί με άλλους κομμουνιστές. Τους μεταφέρουν στο Πορτ Σάιντ με το πλοίο - κάτεργο «Εριντάν». Τους ξεμπαρκάρουν στη Μασάουα και με αγγλικά καμιόνια τους πάνε στα σύρματα του Ντεκαμερέ (στρατόπεδο συγκέντρωσης Ελλήνων στρατιωτών της Μ. Ανατολής) λίγο πιο έξω απ' την Ασμάρα της Ερυθραίας. Ο Φώτης, όντας μέλος του Κόμματος απ' το 1943, παίρνει μέρος στις συνεδριάσεις του κομματικού πυρήνα του Ντεκαμερέ. Τυπώνει προκηρύξεις και μικρά περιοδικά με πολιτικό, κοινωνικό και λογοτεχνικό περιεχόμενο. Η περίοδος αυτή είναι ποιητικά μαζική.

Στα «σύρματα» έμεινε μέχρι το Νοέμβρη του 1945, όπου τους απολύουν και μέσα σε δύσκολες συνθήκες κατορθώνουν να επιστρέψουν στην Ελλάδα.

Μην καρτεράτε να λυγίσουμε

Στη Χίο, μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας άρχισαν οι διώξεις, οι συλλήψεις, η τρομοκρατία, οι επιθέσεις σε βάρος των κομμουνιστών και άλλων αγωνιστών. Ο Φώτης Αγγουλές υφίσταται και αυτός όλες τις διώξεις, τους εξευτελισμούς και τραμπουκισμούς.

Το 1948 συλλαμβάνεται μέσα στο παράνομο κομματικό τυπογραφείο, όπου τυπώνονταν έντυπα του ΔΣΕ. Διανοούμενοι και καλλιτέχνες κινητοποιούνται για τη σωτηρία του. Καταδικάζεται σε 12 χρόνια φυλάκισης. Εκτίει τα 2/3 της ποινής του σε πολλές φυλακές και ξερονήσια. Βούρλα, Μακρόνησος, Ναύπλιο, Κόρινθος, Κεφαλονιά, Αλικαρνασσός, Κέρκυρα. Στις φυλακές της Κεφαλονιάς ο συγκρατούμενός του Γιώργης Σιδέρης χρεώνεται από την κομματική επιτροπή της φυλακής να συγκεντρώνει τα ποιήματα του Φώτη, γιατί έγραφε συνεχώς σε χαρτάκια και πακέτα τσιγάρων και τα πετούσε.

Μην καρτεράτε να λυγίσουμε

μήτε για μια στιγμή,

μήδ' όσο στην κακοκαιριά

λυγά το κυπαρίσσι.

Εχουμε τη ζωή πολύ,

πάρα πολύ αγαπήσει.

(«Μην καρτεράτε»)

Επιστρέφει στη Χίο σε άθλια οικονομική κατάσταση και «ζει» παρακολουθούμενος... Το 1958 μάζεψε τα ποιήματά του που έλεγε σε παρέες φίλων και στα ταβερνάκια και τύπωσε την «Πορεία μέσα στην νύχτα» στο τυπογραφείο του Ζήσιμου. Επίσης εξέδωσε στη Χίο, το 1962, την ποιητική συλλογή «Φουτζιγιάμα».

Το καλοκαίρι του 1963 έπαθε την αρρώστια των τυπογράφων, μολυβδίαση, και νοσηλεύτηκε σ' ένα νοσοκομείο στα Μελίσσια. Το μυαλό του είχε σαλέψει πια. Με τη φροντίδα της ΕΔΑ μπήκε σε μια ψυχιατρική κλινική. Σιγά - σιγά συνέρχεται. Μετά από παρέμβαση του Σωματείου των Τυπογράφων, παίρνει μια μειωμένη σύνταξη.

Τη νύχτα 26 προς 27 Μάρτη του 1964, στο πλοίο «Κολοκοτρώνης», στο διάδρομο της τουριστικής θέσης άφησε την τελευταία του πνοή, φεύγοντας από Χίο προς Πειραιά.

Αλ. Π.

ΠΕΑΕΑ: Εκδήλωση τιμής και μνήμης στον Φώτη Αγγουλέ

Κάλεσμα

της Πανελλήνιας  Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης και Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας ( Παράρτημα Χίου)

Με αφορμή τη συμπλήρωση 51 χρόνων από το «φευγιό» του Χιώτη ποιητή, αγωνιστή Μεσανατολίτη   Φώτη Αγγουλέ θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 29 Μάρτη 2015 στις 11 π.μ. εκδήλωση τιμής και μνήμης στο κοιμητήριο της Λέτσαινας  με σκοπό την ανάδειξη και αποκατάσταση του ταφικού του μνημείου.

Καλούμε όλους τους συμπατριώτες , τους πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία , τους αγωνιστές των καθημερινών αγώνων, που εμπνέονται από τα ανεκπλήρωτα ιδανικά της αντίστασης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-ΕΠΟΝ και τους ηρωικούς στίχους του Φώτη  « μη καρτεράτε να λυγίσουμε….» να δώσουν το αγωνιστικό τους παρόν .

Για το Δ. Σ.

Ο Πρόεδρος                                                          ο Γραμματέας

Δ. Ψωμαδάκης                                                      Γ. Κούνουπας